زخمها میتوانند خیلی ساده باشند؛ مثل یک بریدگی با چاقوی آشپزخانه یا خراش روی پوست، و میتوانند پیچیده و عمیق باشند؛ مثل زخم پای دیابتی، زخم بستر یا زخمهای ناشی از مشکلات عروقی. با این حال، در همه این موارد یک هدف مشترک وجود دارد: زخم باید در کوتاهترین زمان ممکن، بدون عفونت و بدون عارضه جدی ترمیم شود. بدن ما بهطور طبیعی توانایی ترمیم زخم را دارد، اما گاهی این روند کند میشود، متوقف میشود یا اصلاً در مسیر درست پیش نمیرود. شناختن علائمی که میگویند «این زخم درست خوب نمیشود» کمک میکند زودتر به پزشک مراجعه کنید و جلوی عوارض خطرناک را بگیرید. در ادامه، پنج علامت مهم که نشان میدهد زخم شما درست خوب نمیشود را مرور میکنیم.
پنج علامت مهم که نشان میدهد زخم شما درست ترمیم نمیشود
۱. درد زخم بهجای کمتر شدن، بیشتر میشود
در روند طبیعی ترمیم، معمولاً، در روزهای اول، درد زخم بیشتر است بهتدریج و با گذر زمان، درد باید کاهش پیدا کند و اگر برعکس این اتفاق افتاد، یعنی:
- بعد از چند روز، درد زخم بیشتر شد
- یا درد جدید و شدیدتری ایجاد شد
- یا لمس ناحیه اطراف زخم بسیار دردناک شد
این میتواند نشانه باشد که:
- عفونت در زخم در حال شکلگیری است
- یا روند ترمیم زخم مختل شده است
در این شرایط، نباید فقط با مسکن موضوع را سرکوب کنید؛ بهتر است زخم توسط پزشک یا پرستار متخصص زخم بررسی شود.
۲. ترشحات غلیظ و چرکی (دیسچارج) از زخم
خروج کمی مایع شفاف یا کمی زرد کمرنگ از بعضی زخمها، بهخصوص در روزهای اول، ممکن است طبیعی باشد. اما:
اگر ترشحات غلیظ، چسبناک و شبیه چرک باشند، رنگ آنها زرد تیره، سبز یا قهوهای باشد، همراه با بوی بد باشند، این معمولاً نشانهی عفونت زخم است.
در چنین حالتی:
- میتوانید زخم را بهآرامی با آب ولرم و صابون ملایم تمیز کنید
- بههیچوجه زخم را نسابید و فشار ندهید
- و مهمتر از همه، هرچه زودتر به پزشک یا مرکز درمان زخم مراجعه کنید
تمیز کردن سطحی بدون ارزیابی تخصصی، مشکل را ریشهای حل نمیکند و ممکن است فقط ظاهر موضوع را بهتر نشان دهد.
۳. بوی بد یا بوی تعفن از زخم
بوی بد زخم یکی از علائمی است که نباید نادیده گرفته شود.
وقتی زخم بوی تعفن، گندیدگی، یا بوی تند و ناخوشایند میدهد، ممکن است نشاندهنده:
- وجود باکتریهای فعال در زخم
- یا حضور بافت مرده (نکروزه) باشد.
در این شرایط:
هرگز از کرمها، لوسیونها، اسپریها یا عطرهای معطر روی زخم یا اطراف آن استفاده نکنید تا بو را بپوشانید؛ چون این کار میتواند پوست را تحریک کرده و شرایط زخم را بدتر کند. بهجای پنهان کردن بو، باید علت بو بررسی و درمان شود. بوی بد مداوم یا رو به افزایش، یکی از نشانههای واضح است که زخم شما به کمک تخصصی نیاز دارد.
۴. قرمزی و تورم که بهتر نمیشود یا بدتر میشود
کمی قرمزی و تورم در اطراف زخم در روزهای ابتدایی، معمولاً طبیعی است؛ چون بدن در حال ارسال سلولهای التهابی و دفاعی به محل زخم است. اما این قرمزی و تورم باید:
بعد از چند روز بهتدریج کاهش پیدا کند و محدوده قرمزی گستردهتر نشود
اگر:
- قرمزی اطراف زخم هر روز بیشتر میشود
- پوست اطراف زخم گرم، برافروخته و حساس شده
- تورم کم نمیشود یا شدیدتر میشود
این میتواند علامتی از این باشد که:
- زخم در حال عفونی شدن است
- یا یک التهاب غیرطبیعی در حال گسترش است
- در این وضعیت، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد؛ چون عفونت پوستی میتواند به سرعت به بافتهای عمقیتر و حتی خون گسترش پیدا کند.
۵. گذشت ۳۰ روز بدون بهبود قابلتوجه
زخمها بسته به نوع، عمق، محل و وضعیت عمومی بدن، زمانهای متفاوتی برای ترمیم دارند. اما بهطور کلی:
- بعد از چند روز تا چند هفته، باید نشانههای واضح بهبود را ببینید؛
- مثل کوچکتر شدن زخم، کاهش درد، کاهش ترشحات و کم شدن قرمزی.
اگر بیش از ۳۰ روز از ایجاد زخم گذشته و زخم هیچ پیشرفت قابلتوجهی نداشته یا حتی بزرگتر، عفونیتر یا عمیقتر شده احتمالاً با یک زخم مزمن یا زخم دیرترمیم شونده روبهرو هستید که نیاز به مراقبت تخصصی و پیشرفته دارد.
چرا بعضی زخمها دیرتر خوب میشوند؟
دلایل زیادی میتوانند باعث شوند یک زخم خوب نشود یا دیر خوب شود. برخی از مهمترین عوامل زمینهای عبارتند از:
- دیابت
- بیماریهای قلبی–عروقی
- چربی خون بالا (هایپرلیپیدمی)
- لنفادم (ورم لنفاوی)
- نارسایی وریدی (مشکلات برگشت خون در رگهای پا)
- سیگار کشیدن
این شرایط میتوانند:
- خونرسانی به بافتها را کاهش دهند
- عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کنند
- و روند ترمیم طبیعی زخم را مختل کنند
از طرف دیگر، داشتن یک سبک زندگی سالم با:
- تغذیه مناسب
- کنترل قند خون و فشار خون
- فعالیت بدنی منظم
- و ترک سیگار
- به بدن کمک میکند تا زخمها را سریعتر و بهتر ترمیم کند.
چه زمانی باید حتماً به مرکز تخصصی درمان زخم مراجعه کنید؟
اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، مراجعه به پزشک یا کلینیک تخصصی زخم ضروری است:
- درد زخم بعد از چند روز بهتر نمیشود و رو به افزایش است
- ترشحات غلیظ، چرکی، بدبو یا رنگ غیرطبیعی (زرد تیره، سبز، قهوهای) میبینید
- زخم بوی تعفن یا گندیدگی میدهد
- قرمزی و تورم اطراف زخم در حال بیشتر شدن است
- بعد از حدود ۳۰ روز، زخم بهطور قابلتوجهی بهبود پیدا نکرده
- همراه با این علائم، تب، لرز، بیحالی یا ضعف شدید هم دارید
در این حالت، خوددرمانی و صبر کردن میتواند خطرناک باشد و باید هرچه سریعتر ارزیابی تخصصی انجام شود.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. در صورت نگرانی درباره هر نوع زخم، بهخصوص زخمهای دردناک، بدبودار، عفونی یا دیرترمیم شونده، حتماً با پزشک یا مرکز درمان زخم مشورت کنید.